By C.Write

“It’s an entire world of just 64 squares.”

– Elizabeth “Beth” Harmon

ผ่านไปประมานเดือนกว่าแล้ว นับตั้งแต่ซีรีส์ชื่อ The Queen’s Gambit เปิดให้ทุกคนเข้าไปสตรีมใน Netflix ก็กลายเป็นที่พูดถึงเป็นอย่างมาก (อย่างน้อยก็ในหน้าฟีดของผู้เขียน) ทุกคนต่างชื่นชมถึงการแสดงที่ยอดเยี่ยมและความน่ารักของน้องอันยา เทเลอร์-จอย (Anya Taylor-Joy) เจ้าของบทเบธ ฮาร์มอนราชินีแห่งหมากรุกผู้ทรงเสน่ห์ ในแง่ของบทก็ดีงาม ดูสนุกแม้ไม่ต้องเล่นหมากรุกเป็น แต่ไม่ใช่กับบทความนี้ (ฮา) ในฐานะที่ตัวผู้เขียนนั้นเล่นหมากรุกพอถูไถอยู่บ้าง (ระดับน่าจะประมานมิสเตอร์ไชเบล) จึงอยากจะเจาะลึกซีรีส์ที่มีชื่อไทยว่า “เกมกระดานแห่งชีวิต” ดูว่าตัวละครทั้งหมดและเนื้อเรื่องที่ดำเนินไป แท้จริงแล้วมีความเกี่ยวข้องกับเบธดุจดั่งตัวหมากที่เดินไปพร้อมกันในกระดานชีวิตของเธอ

เรื่องย่อ 

The Queen’s Gambit เกิดในอเมริกายุค 1960 เล่าเรื่องเกี่ยวกับสาวน้อยชื่อ “อลิซาเบธ ฮาร์มอน” (Elizabeth ‘Beth’ Harmon) ที่สูญเสียแม่ไปจากอุบัติเหตุทางรถยนต์ทำให้ต้องมาอยู่ที่บ้านเด็กกำพร้าเคร่งศาสนา การที่เบธขาดพ่อและยังมาสูญเสียแม่ทำให้เบธกลายเป็นเด็กค่อนข้างมีปัญหา ท่ามกลางสภาพสังคมที่ไม่ค่อยดีเบธได้พบกับพรสวรรค์ที่ซ่อนอยู่ของตัวเองเมื่อเธอพบกับภารโรงชื่อ “คุณไชเบล” ที่อาศัยอยู่ที่ชั้นใต้ดิน เขาแนะนำให้เธอหนีออกจากโลกจริงไปอยู่ในโลกกระดานสี่เหลี่ยม นับแต่นั้นชีวิตของเธอก็หายใจเข้าออกเป็นหมากรุก ชีวิตของเบธผ่านตาเดินมากมายหลายกระดานจนท้ายที่สุดเธอโค่นนักหมากรุกชาวรัสเซียและกลายเป็นราชินีหมากรุกอันดับหนึ่งของโลกเหนือชายทั้งปวง 

รู้จัก “หมากรุกสากล” 

ก่อนที่จะไปรุกถึงตัวหมากในชีวิตของเบธ ก่อนอื่นเรามาทำความรู้จักกับหมากรุก หรือในซีรีส์นี้เป็นประเภทที่เรียกว่า “หมากรุกสากล” กันสักนิด หมากรุกสากลหรือที่เรียกในภาษาอังกฤษว่า “เชส” (Chess) เป็นหนึ่งในกีฬาที่เป็นที่นิยมสูงที่สุดในโลก มีต้นแบบมาจากเกมกระดานของอินเดียที่เรียกว่า “จตุรงค์” (Chaturanga) ถูกคิดค้นขึ้นเมื่อประมาน 2,000 ปีมาแล้ว หมากรุกเป็นเกมการต่อสู้ที่ต้องใช้สมองคิด วางแผน วางกลยุทธ์ระหว่างผู้เล่นสองฝ่ายบนกระดาน 64 ช่อง ซึ่งจัดเรียงแบบ 8×8 ลายตารางสีดำสลับกับสีขาว ผู้เล่นทั้งสองต้องควบคุมกำหนดตาเดินของตัวหมากที่มีในมือโดยผลัดกันเดินทีละตาเริ่มจากฝ่ายขาว ในตอนเริ่มต้นกระดาน ผู้เล่นทั้งสองฝ่ายจะมีหมากทั้งหมด 16 ตัวโดยตัวหมากแบ่งออกเป็น 6 ประเภทด้วยกัน ดังนี้ 

  1. คิง (King) มี 1 ตัว เดินได้ในระยะ 1 ช่องรอบตัว เป็นตัวหมากที่สำคัญที่สุดเพราะการแพ้ชนะของเกมวัดกันที่ว่าคิงสามารถเดินต่อไปได้ถึงแค่ไหน หากคู่ต่อสู้บุกมาจะกินคิงเราเรียกว่า “การรุก” (Check) ฝ่ายโดนรุกจะต้องขยับหมากเพื่อไม่ให้คิงโดนกินและเมื่อฝ่ายใดสามารถทำให้คิงไม่มีตาเดิน เราเรียกสถานการณ์นี้ว่า “รุกจน” หรือ “รุกฆาต” (Checkmate) ฝ่ายโดนรุกก็จะแพ้ 
  2. เรือ (Rook) มี 2 ตัว สามารถเดินกี่ช่องก็ได้ตามแนวตั้งและแนวนอน แต่ไม่สามารถเดินข้ามหมากตัวอื่นได้ 
  3. บิชอป (Bishop) มี 2 ตัว สามารถเดินกี่ช่องก็ได้ตามแนวทแยง แต่ไม่สามารถเดินข้ามหมากตัวอื่นได้ 
  4. ควีน (Queen) มี 1 ตัว เป็นหมากที่แกร่งสุดเพราะด้วยความสามารถในการเดินแบบเรือและบิชอปรวมเข้าด้วยกัน แต่ไม่สามารถเดินข้ามหมากตัวอื่นได้ 
  5. อัศวิน (Knight) เดินได้ในลักษณะรูปตัว L ตามภาพ  
  6. เบี้ย (Pawn) เริ่มต้นมี 8 ตัว เดินได้ในแนวตรงไปข้างหน้าทีละ 1 ช่อง (ยกเว้นการเดินตาแรกของตัวเบี้ยตัวนั้นจะเดินไปข้างหน้าได้สองช่อง) และกินหมากคู่ต่อสู้ได้ในแนวทแยงในระยะ 1 ช่องด้านหน้า

เอาเป็นว่าพอจะรู้พื้นฐานของตัวหมากแต่ละประเภท พร้อมทั้งกติกากันพอสังเขปงั้นไปเริ่มเดินหมากกระดานนี้ไปพร้อมกัน เอ้า! กดเวลา! 

ตาเดินแรกของเบี้ย 

ถึงจะถูกตั้งชื่อดั่งราชินี (อลิซาเบธ) แต่ชีวิตของเบธนั้นคือเบี้ยดีๆนี่เอง เธอไม่เคยรู้จักพ่อ เกิดมาก็มีแต่เพียงแม่กับความยากจน เคราะห์ซ้ำเมื่อเบธอายุได้ 9 ขวบ แม่ที่เป็นคนรู้จักคนเดียวในชีวิตก็มาจากไป เบธต้องมาอยู่ที่บ้านเด็กกำพร้า แต่ที่นี่เองที่เป็นจุดเริ่มต้นของตาเดินแรกของเธอ ที่ห้องเก็บของอันมืดและสกปรกที่ชั้นใต้ดินของบ้านเด็กกำพร้า เธอได้พบกับ “มิสเตอร์ไชเบล” (Mr.Shaibel) ภารโรงเป็นผู้เป็นดั่งเบี้ยที่ต่ำต้อยแต่กลับเป็นผู้แนะนำให้เบธพบกับตาเดินแรกในกระดานชีวิตของเธอ เขาสอนให้เธอรู้จักการเล่นหมากรุกที่กลายมาเป็นทั้งชีวิตของเธอ นั่นอาจเป็นสาเหตุอย่างหนึ่งที่เบธมักใช้ตาเดินแรกที่เรียกว่า “การเปิดหมากแบบซิซิเลียน” คือ การเดินเบี้ยในตาแรกเสมอเพื่อไปตอบโต้กับหมากคู่ต่อสู้ เสมือนเป็นการบอกว่าระวังให้ดี เบี้ยตัวนี้พร้อมจะเดินแล้วและเบี้ยตัวนี้จะไม่หยุดจนกว่าจะชนะ เหมือนกับลักษณะการเดินของเบี้ยที่ได้แต่เดินมุ่งไปข้างหน้าแต่ถอยหลังไม่ได้

เรือ ผู้อยู่เคียงข้าง

ตลอดชีวิตของเบธ ไม่เคยมีเพื่อนคนไหนที่อยู่เคียงข้างเธอ อาจเพราะบุคลิกของเธอที่คล้ายกับพวก Introvert คือ เข้าสังคมไม่ค่อยเก่ง ไม่ค่อยพูด วันๆก็จะเอาแต่อ่านหนังสือหมากรุก มีเพียงไม่กี่คนที่เธอยอมเปิดให้เข้ามารู้จักกับตัวตนจริงๆ และหนึ่งในนั้น คือ “โจลีน” (Jolene) เพื่อนผิวสีคนแรกที่บ้านเด็กกำพร้า หากเปรียบกับหมากรุก โจลีนก็เปรียบเสมือนเรือ ที่ยืนอยู่เคียงข้างทั้งสองฝั่งของกระดาน เรือมีความสามารถในการเดินเป็นเส้นตรง ใช้ขนาบด้านข้างหรือใช้วางเพื่อกดดันเส้นทางเดินหมาก เป็นกองหนุนที่สำคัญ เรือจะคอยยืนอยู่เพื่อช่วยเหลือตาเดินอื่นๆเสมอ จนเมื่อถึงเวลาก็สามารถเรียกออกมาช่วยได้ เหมือนที่โจลีนกลับมาช่วยเบธในเวลาที่เธอต้องการผู้ช่วยอย่างที่สุดในหมากกระดานสุดท้ายก่อนจะจบซีรีส์

ราชินี พลังอันยิ่งใหญ่

ในหมากรุกสากล ตัวหมากที่เข้มแข็งที่สุดในกระดานคือ ควีน ราชินีที่มีตาเดินได้อย่างทรงพลังที่สุดในหมากทั้งหมด และราชินีของเบธนั้นจะเป็นใครไปไม่ได้นอกจาก “อัลม่า” (Alma Wheatley) แม่ผู้ที่รับเบธมาเลี้ยงจากบ้านเด็กกำพร้าและได้กลายเป็นทุกๆอย่างผู้พาเบธบุกตะลุยเข้าสู่กระดานชีวิตที่แท้จริง อัลม่าเป็นดั่งแม่แท้ๆของเธอ กลายเป็นต้นแบบ เป็นราชินีที่เธอพยายามไต่ขึ้นไปเพื่อเป็นเช่นนั้น การมีอัลม่าทำให้เบธกล้าตัดสินใจในหลายๆตาเดิน ทั้งทิ้งการเรียนและโฟกัสหมากรุกอย่างจริงจัง จึงไม่แปลกเลยที่เบธจะเสียศูนย์มากขนาดนั้นในวันที่แม่ของเธอจากไปอย่างกระทันหัน ในวันที่เธอเสียควีนเธอเลยพยายามที่จะกลายเป็นควีนซะเอง แต่วันนั้นเธอยังไม่กล้าแกร่งมากพอ ยังก้าวไปเป็นราชินีอย่างที่เธอมองขึ้นไปไม่ได้

THE QUEEN’S GAMBIT (L to R) HARRY MELLING as HARRY BELTIK and ANYA TAYLOR-JOY as BETH HARMON in episode 104 of THE QUEEN’S GAMBIT Cr. PHIL BRAY/NETFLIX © 2020

บิชอป นักบวชผู้ผลักดัน

ตัวละครที่มีบทบาทสำคัญ ที่ช่วยผลักดันให้เบธเข้าที่เข้าทาง คือ “แฮร์รี่ เบลธิค” (Harry Beltik) คู่ต่อสู้ผู้เข้มแข็งคนแรกหรือน่าจะเรียกได้ว่าเป็นบอสใหญ่ตัวแรกของซีรีส์ ซึ่งสุดท้ายได้กลายมาเป็นผู้ที่เข้ามาช่วยเหลือเบธอย่างมากในตอนที่เธอเสียแม่ เขามีบุคลิกที่ดูหยิ่งยโสในตอนแรก แต่กลายมาเป็นชายขี้อายในภายหลังและยังคอยช่วยผลักดันเบธอยู่เสมอ หลังจากที่เบธเสียควีน ถ้าเธอไม่ได้แฮร์รี่ที่เปรียบดั่งบิชอป (ซึ่งมีลักษณะเดินแนวทะแยงใกล้เคียงกับควีน) มาช่วยเหลือ เบธก็อาจไม่สามารถกลับมาตั้งหลักในกระดานนี้ได้เร็วแบบนี้

ม้า ตาเดินที่ก้าวกระโดด

ในบรรดาตัวหมากทั้งหมด ม้าคือตัวที่พิเศษที่สุด เพราะม้าสามารถเดินข้ามหมากตัวอื่นเข้าไปกลางดงหมากที่อันตรายของศัตรูได้ หรือจะเรียกได้ว่าม้าสามารถสร้างตาเดินที่ไม่คาดคิดเข้าไปกดดันคู่ต่อสู้ได้ ตัวละครที่สร้างตาเดินเหล่านั้นให้กับเบธ คือ “เบนนี่ วัตส์” (Benny Watts) นักหมากรุกหนุ่มผู้เก่งกาจ (ที่บุคลิกไม่เหมือนนักหมากรุกเลย) เบนนี่เป็นคู่ต่อสู้ที่ช่วยพัฒนาการเล่นของเบธอย่างก้าวกระโดด ทำให้เธอค้นพบกับตาเดินใหม่ๆ เธอก้าวเดินอย่างมั่นใจและหลากหลายมากขึ้น จนในที่สุดเบนนี่ก็พาเธอกระโดดข้ามจากพื้นที่ของตัวเองเข้าสู่แดนศัตรู… ประเทศรัสเซีย

รุกฆาต จากเบี้ยสู่ราชินี

กติกาที่น่าสนใจอย่างหนึ่งของหมากรุกสากล คือ การเลื่อนขั้น (Promotion) คือการที่ตัวเบี้ยสามารถเดินไปถึงช่องสุดของแดนคู่ต่อสู้ เบี้ยนั้นจะสามารถเปลี่ยนเป็นหมากตัวใดก็ได้ ซึ่งปกติแล้วก็จะเปลี่ยนเป็นควีนเพราะว่าเป็นหมากที่แกร่งที่สุด ก่อนที่เบธจะออกตาเดินครั้งสุดท้าย เธอได้กลับไปที่ต้นกำเนิดคือบ้านเด็กกำพร้า ที่นั่นเธอได้พบกับรูปภาพของเธอที่ถ่ายกับมิสเตอร์ไชเบล ภาพนั้นทำให้เธอได้ทบทวนว่า เบี้ยสาวผมแดงตัวน้อยได้ก้าวเดินจากห้องใต้ดินของบ้านกำพร้าสู่กระดานชีวิตที่ต้องสูญเสียราชินีและตาเดินที่ผิดพลาดมากมาย กระดานชีวิตของเธอสะท้อนอยู่ในวิธีเล่นกระดานหมากรุก เบธมักเดินอย่างเกรี้ยวกราดในตอนเริ่มและแผ่วเมื่อเกมยาว แต่ตาเดินสุดท้ายกับบอร์กอฟนั้นต่างออกไป เธอได้เลื่อนขั้นเปลี่ยนกลายเป็นราชินีที่แข็งแกร่งและรุกฆาตเข้าไปที่ถิ่นของศัตรูได้สำเร็จ (ในซีรีส์ถ้าสังเกตดีๆจะมีฉากที่เบธเดินเบี้ยเข้าไปเปลี่ยนกลายเป็นควีนก่อนจะรุกฆาตบอร์กอฟด้วย) ในที่สุดหมากกระดานนี้ก็ปิดฉากลงด้วยประโยคของบอร์กอฟว่า “It’s your game” เกมนี้เป็นของคุณแล้ว เบธเอาชนะกระดานนี้ได้สำเร็จอย่างสวยงาม แต่นั่นเป็นเพียงหมากกระดานชีวิตแรกของเธอ

ฉากสุดท้ายของเบธ เธอใส่ชุดสีขาวพร้อมกับเดินเข้าไปในกลุ่มชายหนุ่มที่ใส่ชุดดำ เป็นเหมือนสัญลักษณ์กระดานชีวิตต่อไปของเธอ นั่นเพราะในหมากรุกสากลนั้น “หมากขาวจะเดินก่อนเสมอ” และกระดานชีวิตต่อไปของเธอ เธอพร้อมจะก้าวเดินมันแล้ว…

เกร็ดเพิ่มเติม

หลังเปิดให้เข้าชมใน Netflix เพียง 28 วัน The Queen’s Gambit ก็ทำลายสถิติกลายเป็น Limited Series (ซีรีส์ที่จบในซีซั่นเดียว) ที่มีผู้เข้าชมสูงที่สุดตลอดกาล โดยมีคนเข้าไปดูถึง 62 ล้านราย

ไม่ใช่แค่ซีรีส์ที่โด่งดัง แต่หมากรุกก็กลับมาฮิตเช่นกัน โดยยอดค้นหาเกี่ยวกับ “วิธีการเล่นหมากรุก” เพิ่มขึ้น 9 เท่า / ยอดค้นหาสินค้าเกี่ยวกับหมากรุกใน Ebay เพิ่มขึ้น 273% หลังฉายไป 10 วัน / ยอดสมัครสมาชิก Chess.com เพิ่มขึ้นมากกว่า 13 ล้าน / ยอดขายกระดานหมากรุกจากรายงานของ Goliath Game ผู้จำหน่ายของเล่นเด็กในอเมริกาเพิ่มสูงมากกว่า 1000% ในเดือนตุลาคมที่ซีรีส์ออกฉาย เรียกได้ว่าของขาดตลาดเลยทีเดียว

ไม่ใช่แค่นั้น หนังสือ The Queen’s Gambit กลับมาเป็นหนังสือที่ขายดีที่สุดอีกครั้งหลังจากตีพิมพ์ครั้งแรกเมื่อ 37 ปีที่แล้ว

ก่อนหน้าจะมารับบทของเบธ อันยา เทเลอร์-จอยไม่รู้วิธีเล่นหมากรุกมาก่อนเลย แต่ระหว่างที่เล่นไป (หมายถึงเล่นซีรีส์) เธอมีโค้ชหมากรุกที่เก่งมากๆคอยสอนนักแสดง และหลายๆฉากที่เราเห็นก็เกิดจากการปล่อยให้นักแสดงเล่นหมากรุกกันจริงๆแล้วถ่ายเก็บไว้ จนตอนนี้นักแสดงหลายคนกลายเป็นนักหมากรุกที่เก่งระดับหนึ่งเลยเพราะน่าจะได้เล่นหลายกระดานตลอดการถ่ายทำ

-T-